Indonesië
Ik ben nu drie keer in Indonesië geweest. De eerste keer in 1981, als onderdeel van een reis van een half jaar, van Indonesië, Singapore, Maleisië, Thailand, Hongkong, China en Pakistan, In 1992 de tweede keer voor 6 weken naar Bali, Kalimantan (Borneo) en Lombok.De derde keer met mijn gezin 4 weken naar alleen Bali, 2017.
zie ook mijn pagina Bali
Anekdote
Ik zit in een heel klein en goedkoop hotelletje aan de rand van Ubud, ongeveer in het midden van Bali. Hoewel Ubud erg toeristisch is, is het aan de rand van de kleine stad goed vertoeven. Ik neem er de tijd voor om te zien hoe de kruidenier aan de overkant zijn zaken doet. Ook gezellig keuvelen met de zoon van de hotel-eigenaar. Hij blijkt 1 grote wens te hebben in zijn leven: deelnemen aan de tandvijl-ceremonie. Dan wordt door een priester je tanden recht gemaakt met een grove huis-tuin- en keuken vijl.
Alleen dieren hebben puntige tanden, vandaar. Over drie dagen is er zo'n ceremonie in het dorp, of ik daar ook naar toe wil. Tsja, ik ben natuurlijk niet echt familie of zo. Dat blijkt geen probleem. Een vrijwillige financiële bijdrage opent alle deuren. En daar zit hem de kneep. Deze ceremonie, ongeveer verplicht als je daar ooit met een Balineese schone wil trouwen, kost tienduizenden guldens. Ik reken even na dat deze zoon van de hotel eigenaar, met zijn salaris, nog een kleine tweehonderd jaar zal moeten wachten. Waarom dit zo duur is, zie ik als ik inderdaad naar die ceremonie in het dorp ga.
Bij de ingang van de tuin van het huis met de ceremonie krijgt iedereen een flesje fris en lekkere hapjes. Je kan eten en drinken zoveel je wil, en het is gratis. Ondertussen is er een gamelan (een soort kompleet orkest met metalen bellen), bedient door zes musici. De tuin is goed versiert, de sfeer is bijzonder hartelijk. Midden in de tuin is een grote houten prieel opgericht, met daarin links een aantal jongens in traditionele klederdracht, en recht een aantal meisjes, eveneens in traditionele maar zeer duur uitziende praal-kleding. Zwaar opgemaakt, duidelijk pas naar de kapper geweest, en bijzonder mooi en elegant. Onder feestmuziek gaat de eerste jongen naar het podium met de religieuze voorman. Hij stopt twee stukjes meloen achter de wangen van de jongen. Dan pakt hij een ikea-vijl, echt een groot type, en maakt niet zachtzinnige bewegingen met de vijl. De tranen schieten de jongen in de ogen, maar hij geeft geen krimp (foto). Ik voel me echt een watje, dat ik bij de tandarts altijd om verdoving vraag. Na zo'n twee minuten is de voorman klaar. De jongen spuugt de resten in zijn mond uit in een kokosnoot. Die wordt later op dezelfde plek begraven als de moederkoek van zijn geboorte, en zal te zijner tijd mee gecremeerd worden als hij komt te overlijden.
Dit gaat zo de hele ochtend door. Terwijl er mooie muziek gespeeld wordt en de gasten zich te buiten doen aan lekkernijen, worden bij jongens en meisjes de tanden gevijld. Bij sommigen duurt het wat langer, want op speciaal verzoek wil de voorman ook nog wel enige cosmetische gebitscorrecties uitvoeren met zijn befaamde vijl.
Dan hoor ik een Italiaan wat zeggen tegen een ander, wat interessant zou kunnen zijn. Hoor ik daar 'begrafenis'? Snel onderhandel ik over de voertaal (engels, frans, duits, nederlands) en het blijkt frans te worden. Een Amerikaanse toeriste die me dit hoorde doen sloeg steil achterover van mijn ongeëvenaarde talenknobbel. Nou ja.
Er blijkt 's middags een begrafenis te zijn, in het centrum. De sterren staan vandaag bijzonder goed, ideaal voor een tandvijl ceremonie, maar ook voor een begrafenis.
Ik verlaat de ceremonie, en laat een goede fooi achter, want dit is volgens mij inderdaad erg duur geweest voor de vriendelijke gastheer. Ik moet bijna rennen naar het centrum, want de optocht staat op het punt te beginnen. Het start in een tempel, en daarvan heb je er trouwens ongelooflijk veel in Bali. Elk huis heeft zijn privé tempel, en dan zijn er ook nog de openbare tempels. Meer tempels dan huizen. Bij de tempel staat een mobiele gamelan te wachten: een draagbaar orkest van metalen bellen en bekkens. De mis heb ik gemist. Jammer. Dan gaat de processie de straat op. Ik zie een groot beeld (papiermaché? hout?) van een koe, zo'n twee meter hoog. Prachtig beschilderd. De koe staat op een klein platformpje, en daaronder een aantal hele lange, dikke bamboe buizen (foto). Zo'n dertig mannen tillen de koe op aan die buizen, en rossen ermee door de straat. Dansend, swingend, en de koe gaat rithmisch bewegend de straat door. Mensen gooien muntjes naar de koe. Vreemd, ik heb nog nooit een Indonesich muntje gezien, alleen papiergeld. Achter de stoet komt een volgende processie aan, ditmaal met een leeuw in plaats van een koe. Dezelfde spectaculaire vertoning, onder begeleiding van gamelan muziek. In totaal gaan vijf processies tegelijkertijd naar de crematieplaats.
De beelden worden neergezet, en de bamboe buizen verwijdert. Dan gaat de fik erin, en dan besef je pas dat hier een lijk binnenin zit (foto). Nu moet je bij dat lijk niet teveel voorstellen. Sommige kinderen kunnen pas na tientallen jaren de crematie van hun ouders betalen. Die worden dan opgegraven, of wat er nog van over is, en dat gaat dan in een klein kistje in de koe (voor vrouwen) of de leeuw (voor mannen).
Wat een dag. Als ik terug ga naar mijn hotelletje, zie ik dat ik vergeten ben me in te smeren met zonnebrand creme, en ook vergeten mijn mouwen af te stropen. Het is al aardig rood, en ik koop maar een flesje Arak om me te helpen met slapen, want dat zal wel niks worden.
Een week later ga ik naar Borneo. Nou ja, zo heet het eiland, en ik moet eigenlijk zeggen dat ik naar het Indonesische gedeelte ging, ook wel Kalimantan geheten, veruit het grootste stuk van Borneo. Een kleiner stuk is het Maleisische gedeelte: Sarawak. Daarnaast ligt een nog veel kleiner maar stinkend rijk olielandje Brunei.
Ik vlieg vanuit Denpasar rechtstreeks naar Balikpapan, de hoofdstad. Dat blijkt kleiner dan verwacht, en met een sterke focus op olie. Meteen door naar Samarinda, zo n 100 km noordelijker. Dit is een leuk plaatsje met een gemoderniseerd klein centrum. Het is heel vreemd om zo n klein stadje te zien met een centrum dat ook in zuid-europa had kunnen liggen. De 'mall' is versbetegeld, veel toeristen winkeltjes, en zelfs een Kentucky Fried Chicken. Kicken. Meteen kijken of ik een boot kan vinden naar de binnenlanden. Dat is geen enkel probleem. De volgend dag ontmoet ik twee Duitsers en een Oostenrijker op dezelfde boot. Die kun je moeilijk vermijden als je dat zou willen, want de boottocht naar Long Iram duurt een dag en een nacht, en op het laatst heb je die eindeloze boompartijen toch wel gezien (foto).
De boot is vrij groot, zo n honderd passagiers die of op het dek zitten, of op het dak. Er zijn geen kajuiten of zo. Af en toe stoppen we bij een dorpje, die typisch zo n twintig meter hoger ligt dan de kade. Langs de kade liggen winkelboten (foto), en smalle trappen brengen je omhoog naar het dorpje zelf. De rivier is hier zo n vijftig meter breed, en af en toe komt een samengebonden verzameling hardhouten boomstammen langs drijven. Er wordt hier flink gekapt.
Long Iram is de eindhalte, en de eerste Dajaks komen in zicht. De Dajaks zijn van oorsprong koppensnellers, en zien er een stuk origineler uit dan de vele Chinezen en Maleisiërs die je hier ziet. Het plaatsje zelf boeit me niet, en samen met de Duitsers en de Oostenrijker zoek ik een longboat. Dat is een lang soort kano, een meter of zes, met een buitenboordmotor en een afdakje. De rivier, die ons naar ongeveer het midden van Borneo zal brengen, gaat een stuk smaller worden. We slaan blikjes sardientjes in, eitjes, brood, spaghetti en water. De tocht is fantastisch. In het begin schommelt het bootje gevaarlijk, maar dat went snel. De diepbruine rivier kronkelt zich een weg naar de binnenlanden, omzoomt door echt hoge bomen in een ondoordringbaar woud. Voor de lunch gaan we aan wal, en koken op een houtvuurtje.(foto) De Oostenrijker blijkt ge nspireerd door Indiana Jones. Khaki lange broek en overhemd, sokken over zijn broekspijpen, zware legerschoenen, zakdoek in zijn nek. Precies zoals het hoort, want het wemelt hier van insecten en bloedzuigers. Maar dat geweldig grote kapmes is overdreven. Ik ga natuurlijk met hem mee als hij een stukje van het oerwoud in wil, dat lijkt me namelijk vrij moeilijk zonder dat mes. Na vijf meter oerwoud geven we het op. Na drie hakken met zijn kolossale mes blijkt de begroeiing absoluut niet te willen meewerken. Taai spul. Ik vraag me trouwens nog steeds af hoe hij dat mes in het vliegtuig heeft meegekregen.
De volgende dag komen we aan in Datah Bilang. Een vreemde nederzetting, met een katholieke kerk in het midden, geheel van hout. Alle gebouwen zijn hier van hout, ook het longhouse (foto), een traditioneel huis waar het hele dorp in woont, iedere familie heeft 1 of 2 kleine kamertjes. Zelfs de kerkklok is van hout. De huizen zijn hier netjes op een rij gezet, en het lijkt wel een bungalow park. Netjes maar arm. De bevolking is erg op zichzelf, en heeft geen interesse in mij. Jammer.
Nog een dag later komen we via Rukun Damai aan in de eindbestemming: Long Bagung. Verder lukt niet, want de rivier is te laag. Long Bagung is een echt Dajak dorp. Een mooie longhouse (foto), die men aan het restaureren is, andere huizen in dajakstijl, en de gebruikelijke missiepost. We slapen in een schooltje/ziekenhuis met 1 lokaal, en alles is behoorlijk basic zoals het ook moet. Vanaf hier kunnen we nog een beetje de bush in, een pad volgend. De bomen zijn enorm, en de hitte ook. Het pad komt uit op een soort snelweg. Een weg van zo n drie meter breed (foto). Dit is 'aangelegd' om de mooiste bomen uit het oerwoud naar de rivier te slepen. Rucksichtloss. Kruip- en slingerplanten bedekken de weg binnen een maand, maar een gevoel van schaamte overvalt me. Nu vallen me ook de kleine bananenplantages op. Op plekken waar eens een mooie grote brede boom stond, hebben de bewoners bananen laten groeien, en op de plek van 1 woudreus passen vele bananenbomen. Dit is een afknapper.
De volgende dag besluiten de Duiters om terug te gaan. Een van hen ligt te rillen van malaria, en ze hebben groot gelijk. Ik blijf nog een dag, en de Oostenrijker heeft besloten nog verder het riviertje op te gaan. Dat gaat een flinke klus worden, want de boot moet over de stroomversnellingen getild worden, en over keien als de rivier ter plekke te laag staat. Ik ga terug naar Datah Bilang om daar nog wat te wandelen in de jungle. Over een primitief soort handbruggetje kom ik in de velden van het dorp. Door hoog gras (alang alang) nader ik de bosrand, maar zie dan een lullig slangetje op het pad. Niet meer dan vijftig centimeter, grijs met felgele strepen langszij, en vol kapsones. Alle andere dieren stuiven doorgaans weg als ik er aan kom met mijn onbehouwen stappen, maar deze niet. Misschien wilde hij me iets vertellen, want hij keek me duidelijk aan. Ik kan niet langs hem heen, want daar is dicht struikgewas. Als hij niet bang is voor mij, dan kan ikzelf misschien maar beter in paniek raken. Ik ren terug naar het dorp, en door het hoge gras rennend besef ik me dat er minstens honderd ogen op me gericht zijn. Binnen no time ben ik terug in het dorp, en haal maar een biertje in de 'snackbar'. Een jongetje van een jaar of twaalf komt een praatje maken, en dat is gezellig want de bevolking heeft hier geen interesse in toeristen. Dat is een aardig soort mes dat hij op zijn heup draagt. Met handen en voeten legt hij uit waar het voor is. Geen enkele idioot waagt het hier om rond te lopen zonder kapmes. Had die Oostenrijker dan toch gelijk? Ik ruil mijn walkman onmiddellijk voor het mes.
Het mes heet 'mandau', en is ook bedoeld voor de locale traditie: koppensnellen. Als er iets te vieren is, zoals de verjaardag van de hoofdman, dan gaan de sterkste mannen van het dorp in hun longboats naar een aanliggend dorpje, om daar koppen te verzamelen. Met messen en kleine schilden van samengebonden twijgen wordt er gevochten. Men probeert het mes van de tegenstander te verstrikken in het schild, en dan met een hak het hoofd van de tegenstander af te houwen. Als er genoeg hoofden verzamelt zijn, gaat men terug naar het dorp, waar de hoofden op een speciale plek worden neergelegd bij de longhouse (foto). Dan wordt er serieuze woorden gesproken tegen de hoofden: 'jullie zijn nu dood en daar moet je maar aan wennen. Het was een goed gevecht, en je bent eervol gestorven, maar nu je toch dood bent, wil je iets voor ons doen? Een goed woordje voor ons bij de goden?'
Deze praktijken zijn jarenlang verboden geweest, maar het ministerie heeft besloten een paar dorpjes hun oude tradities in ere te herstellen. Bijna alle Dajaks hebben zich als vrijwilliger aangemeld, maar slechts enkelen vielen in de prijzen om weer koppen te mogen snellen. Dat kan het recht opleveren op een felbegeerde hals-tatoeage, als je tenminste aan het goede eind van de mandau blijft.
Indonesia
I have now been to Indonesia three times. The first time was in 1981, as part of a six-month trip through Indonesia, Singapore, Malaysia, Thailand, Hong Kong, China, and Pakistan. The second time was in 1992, for 6 weeks to Bali, Kalimantan (Borneo), and Lombok. The third time was with my family for 4 weeks to Bali only, in 2017.
See also my Bali page
Anekdote
I am staying in a very small and cheap hotel on the outskirts of Ubud, roughly in the middle of Bali. Although Ubud is very touristy, it is pleasant to stay on the edge of the small town. I take the time to watch the grocer across the street doing his business. I also have a nice chat with the hotel owner's son. It turns out he has one big wish in life: to participate in the tooth-filing ceremony. That is when a priest straightens your teeth using a coarse, everyday household file.
Only animals have pointy teeth, that's why. There is such a ceremony in the village in three days, and he asks if I want to go there too. Well, I’m not really family or anything, of course. That turns out not to be a problem. A voluntary financial contribution opens all doors. And that is the catch. This ceremony, practically mandatory if you ever want to marry a Balinese beauty there, costs tens of thousands of guilders. I do the math: with his salary, this hotel owner's son will have to wait another two hundred years. I will see why this is so expensive when I actually go to that ceremony in the village.
At the entrance to the garden of the house hosting the ceremony, everyone receives a bottle of soda and tasty snacks. You can eat and drink as much as you like, and it is free. Meanwhile, there is a gamelan (a kind of complete orchestra with metal bells), played by six musicians. The garden is well decorated, and the atmosphere is particularly warm. In the middle of the garden, a large wooden gazebo has been erected, containing a number of boys in traditional costume on the left, and a number of girls on the right, likewise in traditional but very expensive-looking ceremonial clothing. Heavily made up, clearly having just been to the hairdresser, and particularly beautiful and elegant. To the sound of festive music, the first boy goes to the stage with the religious leader. He places two pieces of melon behind the boy's cheeks. Then he picks up an IKEA file, a really big type, and makes not-so-gentle movements with the file. Tears well up in the boy's eyes, but he doesn't flinch (photo). I really feel like a wimp, for always asking for anesthesia at the dentist. After about two minutes, the leader is finished. The boy spits the remains from his mouth into a coconut. This is later buried at the same spot as the placenta from his birth, and will be cremated along with him in due time when he passes away.
This goes on like this all morning. While beautiful music is playing and the guests indulge in delicacies, boys and girls have their teeth filed. For some, it takes a bit longer, because at special request, the foreman is also willing to perform some cosmetic dental corrections with his famous file.
Then I hear an Italian saying something to someone else that might be interesting. Do I hear 'funeral'? I quickly negotiate the language of communication (English, French, German, Dutch), and it turns out to be French. An American tourist who heard me do this was absolutely flabbergasted by my unparalleled linguistic talent. Oh well.
It turns out there is a funeral in the afternoon, in the city center. The stars are aligning particularly well today, ideal for a tooth-filing ceremony, but also for a funeral.
I leave the ceremony and leave a generous tip, because I believe this was indeed very expensive for the friendly host. I almost have to run to the center, because the procession is about to start. It starts at a temple, and there are an incredible number of those in Bali, by the way. Every house has its private temple, and then there are the public temples as well. More temples than houses. A mobile gamelan is waiting at the temple: a portable orchestra of metal bells and cymbals. I missed the mass. Too bad. Then the procession heads out onto the street. I see a large statue (papier-mâché? wood?) of a cow, about two meters tall. Beautifully painted. The cow stands on a small platform, and underneath it are a number of very long, thick bamboo tubes (photo). About thirty men lift the cow up by those tubes and hurl it through the street. Dancing, swinging, and the cow moves rhythmically through the street. People throw coins at the cow. Strange, I have never seen an Indonesian coin, only paper money. Behind the procession comes another one, this time with a lion instead of a cow. The same spectacular display, accompanied by gamelan music. In total, five processions head to the cremation site simultaneously.
The statues are set up, and the bamboo tubes are removed. Then the fire is lit, and only then do you realize that there is a corpse inside (photo). Now, you shouldn't imagine too much about that corpse. Some children can only afford their parents' cremation after decades. They are then exhumed, or what is left of them, and placed in a small box inside the cow (for women) or the lion (for men).
What a day. When I return to my little hotel, I see that I forgot to put on sunscreen, and also forgot to roll down my sleeves. It is already quite red, so I just buy a bottle of Arak to help me sleep, because that probably won't work.
A week later, I go to Borneo. Well, that is the name of the island, and I should actually say that I went to the Indonesian part, also known as Kalimantan, by far the largest part of Borneo. A smaller part is the Malaysian section: Sarawak. Next to it lies an even smaller but filthy rich oil country, Brunei.
I fly directly from Denpasar to Balikpapan, the capital. It turns out to be smaller than expected, and with a strong focus on oil. Straight on to Samarinda, about 100 km further north. This is a nice little town with a modernized small center. It is very strange to see such a small town with a center that could just as easily be located in Southern Europe. The mall is freshly tiled, there are many tourist shops, and even a Kentucky Fried Chicken. Awesome. I immediately check if I can find a boat to the interior. That is no problem at all. The next day, I meet two Germans and an Austrian on the same boat. You would find it difficult to avoid them if you wanted to, because the boat trip to Long Iram takes a day and a night, and by the end you have seen enough of those endless groves of trees (photo)..
The boat is quite large, with about a hundred passengers sitting either on the deck or on the roof. There are no cabins or anything like that. Every now and then we stop at a small village, which typically sits about twenty meters higher than the quay. Along the quay lie shop boats (photo), and narrow stairs take you up to the village itself. The river is about fifty meters wide here, and occasionally a bundled collection of hardwood logs floats past. There is a lot of logging going on here.
Long Iram is the final stop, and the first Dayaks come into view. The Dayaks are originally headhunters, and look a lot more authentic than the many Chinese and Malaysians you see here. The town itself doesn't interest me, and together with the Germans and the Austrian, I look for a longboat. That is a long type of canoe, about six meters, with an outboard motor and a canopy. The river, which will take us to roughly the middle of Borneo, is going to get a lot narrower. We stock up on cans of sardines, eggs, bread, spaghetti, and water. The trip is fantastic. At first, the little boat rocks dangerously, but you get used to it quickly. The deep brown river winds its way inland, lined with really tall trees in an impenetrable forest. For lunch, we go ashore and cook over a wood fire. (photo) The Austrian turns out to be inspired by Indiana Jones. Khaki trousers and shirt, socks pulled up his trouser legs, heavy army boots, a handkerchief around his neck. Exactly as it should be, because this place is teeming with insects and leeches. But that huge machete is over the top. Of course, I’m going with him when he wants to venture into a bit of the jungle; that seems pretty difficult without that knife. After five meters of jungle, we give up. After three chops with his colossal knife, it turns out the vegetation absolutely refuses to cooperate. Tough stuff. By the way, I still wonder how he managed to get that knife on the plane.
The next day we arrive in Datah Bilang. A strange settlement, with a Catholic church in the middle, made entirely of wood. All the buildings here are made of wood, including the longhouse (photo), a traditional house where the whole village lives; every family has one or two small rooms. Even the church bell is made of wood. The houses here are neatly lined up, and it looks like a bungalow park. Neat but poor. The locals are very withdrawn and show no interest in me. A pity.
Another day later, we arrive at our final destination via Rukun Damai: Long Bagung. We can't go any further because the river is too shallow. Long Bagung is a real Dayak village. A beautiful longhouse (photo), which they are currently restoring, other Dayak-style houses, and the usual mission post. We sleep in a small school/hospital with one classroom, and everything is quite basic, as it should be. From here, we can venture a little further into the bush, following a path. The trees are enormous, and so is the heat. The path leads to a sort of highway. A road about three meters wide (photo). This was 'built' to drag the most beautiful trees from the jungle to the river. Ruthless. Creeping and climbing plants cover the road within a month, but a sense of shame overwhelms me. Now I also notice the small banana plantations. In places where a beautiful, large, broad tree once stood, the residents have grown bananas, and many banana trees fit in the space of one forest giant. This is a letdown.
The next day, the Germans decide to go back. One of them is shivering with malaria, and they are quite right. I stay another day, and the Austrian has decided to go even further up the little river. That is going to be quite a job, because the boat has to be lifted over the rapids and over boulders if the river level is too low at that spot. I return to Datah Bilang to do some more jungle walking there. I cross a primitive kind of handbridge into the village fields. Through tall grass (alang alang) I approach the edge of the forest, but then I see a pathetic little snake on the path. No more than fifty centimeters, grey with bright yellow stripes along its sides, and full of airs and graces. All other animals usually scatter when I approach with my clumsy steps, but not this one. Perhaps he wanted to tell me something, because he clearly looked at me. I cannot get past him, because there is dense undergrowth there. If he isn't afraid of me, then perhaps I had better panic myself. I run back to the village, and as I run through the tall grass, I realize that at least a hundred eyes are fixed on me. In no time, I am back in the village and just grab a beer at the 'snack bar'. A boy of about twelve comes over to chat, which is pleasant because the locals here have no interest in tourists. That is a nice kind of knife he carries on his hip. Using gestures and broken English, he explains what it is for. Not a single idiot dares to walk around here without a machete. Was that Austrian right after all? I immediately trade my Walkman for the knife.
The knife is called a 'mandau', and is also intended for the local tradition: headhunting. When there is something to celebrate, such as the chieftain's birthday, the strongest men of the village go in their longboats to a neighboring village to collect heads. They fight with knives and small shields made of bundled twigs. People try to entangle the opponent's knife in the shield, and then chop off the opponent's head with a hoe. Once enough heads have been collected, they return to the village, where the heads are laid out at a special spot near the longhouse (photo). Then serious words are spoken to the heads: 'You are dead now, and you will just have to get used to it. It was a good fight, and you died honorably, but now that you are dead anyway, would you do something for us? Put in a good word for us with the gods?'
These practices have been banned for years, but the ministry has decided to restore the old traditions in a few villages. Almost all Dayaks have signed up as volunteers, but only a few were successful in getting the chance to chop off heads again. This can earn you the right to a coveted neck tattoo, provided you stay on the right end of the mandau.